Safari ya Agano la Kale

Unachojifunza, wiki kwa wiki

Kila wiki ina kichwa chake, masomo matano na mwongozo wa mkutano. Unasoma somo moja kwa siku, siku tano kwa wiki.

1. 1

   Mungu Muumba — mwanzo wa yote

   Biblia inaanza na uumbaji mzuri wa Mungu na anguko la kuhuzunisha — lakini tayari katika Mwanzo 3:15 injili ya kwanza inatangazwa: uzao wa mwanamke utaponda kichwa cha nyoka. Hadithi nzima ya Agano la Kale inatiririka kutoka kwa ahadi hii.

2. 2

   Ahadi na Agano — Ibrahimu hadi Yusufu

   Mungu anamwita Ibrahimu kwa neema tu, anafanya agano naye, na anaihifadhi ahadi kupitia Isaka, Yakobo, na Yusufu. Wababa hawa wa imani si mifano ya wema bali wapokeaji wa rehema. Mwanzo 15:6 — Ibrahimu alimwamini Mungu, ikahesabiwa kwake kuwa haki — ndiyo msingi wa Agano la Kale wa fundisho la kuhesabiwa haki kwa imani.

3. 3

   Ukombozi — Kutoka na Sheria

   Mungu anawaokoa watu wake kutoka utumwani Misri na anawapa sheria Sinai. Picha mbili muhimu za sakramenti zinajitokeza: mwana-kondoo wa Pasaka (1 Kor 5:7 — Kristo Pasaka yetu) na kuvuka Bahari ya Shamu (1 Kor 10:1-2 — ubatizo). Sheria inaonyesha Mungu anachokitaka — lakini sheria haiwezi kutuokoa. Wagalatia 3:24: sheria ni mwalimu wetu wa kutuleta kwa Kristo.

4. 4

   Nchi ya Ahadi — Yoshua hadi Wafalme

   Kutoka ushindi wa Yoshua, kupitia waamuzi, Ruthu, Samweli, Daudi, hadi Sulemani — Mungu anaunda taifa, anawapa nchi, na anainua wafalme. Kiini cha juma hili ni agano la Daudi (2 Samweli 7): 'Nitaufanya uimara wa ufalme wake milele.' Ahadi hii inapita Daudi, Sulemani, na kila mfalme wa duniani — na inatimizwa tu katika Yesu, 'mwana wa Daudi' (Mathayo 1:1). Tunakutana pia na Rahabu na Ruthu: kahaba wa Kikanaani na mjane wa Kimoabi, wote katika nasaba ya Masihi (Mathayo 1:5). Neema inavunja kila kizuizi cha kabila.

5. 5

   Manabii — sauti ya Mungu katika ufalme uliogawanyika

   Ufalme unagawanyika (1 Wafalme 12). Mungu anatuma manabii — Amosi, Hosea, Isaya, Yeremia — kusema sheria na injili katika jamii inayoharibika. Wanakabili udhalimu (Amosi), ibada ya sanamu (Hosea), unafiki (Isaya 1), na usalama wa uwongo (Yeremia 7). Lakini pia wanatangaza agano jipya (Yeremia 31), Mtumishi Anayeteseka (Isaya 53 — katika Juma 7), na mume mwaminifu ambaye upendo wake unapita uzinzi wetu (Hosea). Habakuki 2:4 — 'mwenye haki ataishi kwa imani yake' — inakuwa bawaba la teolojia ya Paulo (Warumi 1:17) na ya Matengenezo yenyewe.

6. 6

   Hekima na Zaburi — nyimbo na sala za watu wa Mungu

   Vitabu vya hekima — Ayubu, Zaburi, Mithali, Mhubiri, Wimbo Ulio Bora — vinatufundisha jinsi ya kuishi, kusali, kuteseka, na kupenda mbele za Mungu. Ayubu anashindana na mateso ya asiye na hatia; kilio chake 'najua kwamba Mkombozi wangu yu hai' (Ayubu 19:25) kinafikia kwa ufufuo. Zaburi ni kitabu cha maombi cha Biblia — kitabu cha maombi cha Kristo mwenyewe (Waebrania 2:12, akinukuu Zaburi 22). Mithali inatuita kwa kumcha BWANA; Mhubiri inafichua ubatili wa maisha 'chini ya jua' bila Mungu; Wimbo Ulio Bora unaimba upendo wa Bwanaarusi kwa bibi-arusi wake — mwonekano wa Agano la Kale wa Kristo na Kanisa (Waefeso 5:31-32).

7. 7

   Uhamisho — kupoteza na kutumaini

   Mwaka 586 KK, Yerusalemu inaanguka. Hekalu linaungua. Mfalme wa Kidaudi anapofushwa macho na kuburutwa Babeli. Watu wa Mungu wanapoteza nchi, mji, na inayoonekana ahadi. Maombolezo yanalia. Ezekieli anaona bonde la mifupa mikavu na kusikia Mungu akiahidi moyo mpya na roho mpya (36:25-27) — picha wazi ya ubatizo. Danieli anasimama mwaminifu katika utawala wa kigeni. Na katikati ya uhamisho, Isaya 53 inafunua pazia juu ya Mtumishi Anayeteseka — yule aliye 'alijeruhiwa kwa sababu ya makosa yetu, alisetwa kwa sababu ya maovu yetu.' Uhamisho unalifundisha Kanisa: tumaini letu la kweli si nchi au ufalme tunaouhifadhi, bali Mwokozi anayetuhifadhi katika kila utumwa.

8. 8

   Kurudi na kusubiri — Masiya anakuja

   Mabaki yanarudi kutoka uhamishoni. Zerubabeli, Ezra, na Nehemia wanajenga upya hekalu na ukuta. Lakini utukufu haurudi kama siku za Sulemani. Manabii wa baada ya uhamisho — Hagai, Zekaria, Malaki — wanaahidi kitu kikubwa zaidi kinakuja. Zekaria 9:9 anaona mfalme akipanda punda (Jumapili ya Matawi). Malaki 3:1 anaona mjumbe akiandaa njia (Yohana Mbatizaji). Malaki 4:2 anaona Jua la Haki. Kisha miaka 400 ya kimya — iliyovunjwa na Gabrieli akitangaza Kristo. Esta inaonyesha utunzaji uliofichwa wa Mungu wakati jina lake halijatajwa. Juma la 8 ni kizingiti kutoka Agano la Kale hadi Agano Jipya.

9. 9

   Agano la Kale linatuonyesha Kristo

   Katika njia ya Emau Yesu aliyefufuka aliwakemea wanafunzi wawili: 'Enyi wajinga, wenye mioyo mizito ya kuamini yote waliyonena manabii!' Kisha, 'akaanza kutoka kwa Musa na manabii wote, akawafafanulia maandiko yote yaliyomhusu yeye' (Luka 24:25-27). Huu ndio ufunguo mkuu wa kusoma Agano la Kale. Si kitabu cha mifano ya maadili tu, wala si historia ya taifa moja tu, wala si malighafi ya mpango wa dispensational wa baadaye. Ni, kutoka Mwanzo 3:15 hadi Malaki 4:2, ahadi ya Kristo. Juma la 9 linakusanya safari yote: Kristo katika Torati, Kristo kama nabii-kuhani-mfalme, Kristo katika Zaburi na Manabii. Yohana 5:39: 'Maandiko... ndiyo yanayonishuhudia.' Yohana 5:46: 'Kama mngelimwamini Musa, mngeniamini mimi, kwa maana yeye aliandika habari zangu.' Mitume hawakuvumbua injili mpya; walisoma kitabu cha zamani kwa macho yaliyofunguliwa.

10. 10

    Agano la Kale na sisi leo

    Juma la mwisho linaleta Agano la Kale nyumbani hadi Tanzania mwaka 2026. Kwa nini kusoma AK? Kwa sababu ni neno la Mungu (2 Timotheo 3:16), kwa sababu linatuonyesha Kristo (Luka 24:27), na kwa sababu linatuunda kuwa watu wake. Juma hili linagusa matumizi manne: uumbaji na utunzaji wa mazingira (AK kama hati yetu ya kutunza dunia aliyoiumba Mungu); sauti ya kinabii dhidi ya dhuluma (Amosi, Mika, na vita vya leo dhidi ya rushwa katika jamii ya Tanzania); theologia crucis dhidi ya injili ya mafanikio (AK lenyewe linakanusha mahubiri ya 'Mungu atakufanya tajiri sikuzote' yaliyoenea Afrika Mashariki); na hija inayoendelea — mahali mtaala huu unatupeleka. Mtaala hauishi kwa nukta bali kwa mkato. Kitabu cha 5 kinafungua Injili. Simeoni tuliyekutana naye juma lililopita bado amembeba mtoto. Tunaendelea kutembea.

Soma somo moja kabla hujaamua

Wiki ya 1, siku ya 1 — somo lote la kwanza, neno kwa neno kama lilivyo katika kitabu.

Somo lote · Mungu Muumba — mwanzo wa yote

Mungu ameyaumba mambo yote

Mahali pake

Tunaanza safari ndefu. Kitabu hiki kitatupitisha katika Agano la Kale lote — kuanzia uumbaji hadi kungoja kwa Masiya. Na tunaanza mahali ambapo Biblia yenyewe inaanza: 'Hapo mwanzo.' Ona jambo hili la ajabu. Biblia haianzi na tatizo. Haianzi na dhambi, wala vita, wala hofu. Inaanza na Mungu mwema anayefanya ulimwengu mwema. Kabla ya sura ya tatu, ambapo dhambi itaingia, kuna sura hii ya kwanza yenye nuru na baraka. Huu ndio msingi wa kila kitu kingine. Bila Mwanzo 1, hatuwezi kuelewa anguko la mwanadamu, wala ahadi ya Mwanzo 3:15, wala msalaba wa Kristo. Wiki hii tutasoma Mwanzo 1 hadi 3. Leo tunasimama siku ile ya kwanza kabisa, ambapo hakuna kitu — isipokuwa Mungu.

Kusoma Maandiko

Neno la Mungu: Mwanzo 1:1-31

Mistari ya Kusaidia: Yohana 1:1-3, Waebrania 11:3, Zaburi 33:6-9

Maswali ya Uchunguzi

1. Katika Mwanzo 1, Mungu anatumia nini kuumba? Tafuta maneno yanayoonyesha jinsi kila kitu kinavyotokea.
2. Sentensi gani zinarudiwa tena na tena katika sura hii? Hesabu mara ngapi unasoma neno 'vyema' au 'njema'.
3. Soma Waebrania 11:3. Ulimwengu uliumbwa kwa njia gani? Je, kulikuwa na vitu vilivyoonekana kabla ya uumbaji?
4. Soma Mwanzo 1:31. Mungu alionaje kazi yake yote mwishoni mwa siku ya sita? Hii inatuambia nini kuhusu hali ya ulimwengu mwanzoni?

Maelezo ya Andiko

Soma Mwanzo 1 polepole, na sikiliza kwa masikio. Sura hii imejengwa kama wimbo. Maneno yale yale yanarudi tena na tena. Mara nane tunasoma: 'Mungu akasema.' Mungu hasemi kisha kusubiri. Anasema, na jambo linakuwa. 'Iwe nuru; ikawa nuru.' Hakuna pambano. Hakuna jasho. Neno tu.

Ona pia mpangilio. Mungu haumbi kila kitu kwa mpigo mmoja. Anaumba hatua kwa hatua, kama mjenzi mwenye busara. Siku tatu za kwanza anatenganisha: nuru na giza, maji ya juu na ya chini, bahari na nchi kavu. Siku tatu zinazofuata anajaza: jua na mwezi na nyota, samaki na ndege, wanyama na mwanadamu. Kwanza nyumba, kisha wakazi wake.

Sikiliza sentensi nyingine inayorudi: 'Mungu akaona ya kuwa ni vyema.' Inarudi mara sita. Na mwishoni, baada ya kumwumba mwanadamu, sauti inapanda juu zaidi: 'Mungu akaona kila kitu alichokifanya, na tazama, ni chema sana.' Hakuna uovu wowote katika sura hii. Hakuna vita, hakuna kifo, hakuna hofu.

Ona jambo moja la mwisho. Kabla ya mstari wa kwanza, hakuna kitu chochote. Hakuna udongo, hakuna maji ya zamani, hakuna miungu mingine. Mungu peke yake yupo. Kisha anasema — na kisichokuwepo kinakuwepo.

Maelezo ya Kidogma

Somo hili linatufundisha kuhusu MUNGU — yeye ni nani na tabia yake ikoje. Tunajifunza mambo manne.

Kwanza: Mungu aliumba kutoka utupu kabisa. Hakutumia vitu vilivyokuwepo, kwa sababu hakuna kitu kilichokuwepo. Fundi seremala anahitaji mbao. Mfinyanzi anahitaji udongo. Mungu hahitaji chochote. Anasema tu, na kinakuwa.

Pili: Mungu aliumba kwa Neno lake, pamoja na Mwana na Roho Mtakatifu. Roho wa Mungu alikuwa akitulia juu ya maji (Mwanzo 1:2). Na Yohana 1:3 inasema vitu vyote vilifanyika kwa Neno. Utatu mzima ulishiriki katika uumbaji.

Tatu: kila kitu alichokiumba ni chema. Ulimwengu huu si mali ghafi ya kuchuma faida tu, kama watu wa biashara wanavyofikiri. Wala si mahali pa kujaa pepo za kuogopwa, kama wengine wanavyoamini. Ni zawadi njema ya Mungu mwema.

Nne, na hili ndilo kubwa: uumbaji wenyewe ni neema. Fikiri. Kabla hatujafanya jambo lolote jema, kabla hatujazaliwa, Mungu alikuwa ameamua kutuumba. Hatukustahili pumzi ya kwanza. Alitupa bure. Kila pumzi unayovuta leo ni zawadi ambayo hukuilipia. Huu ndio msingi wa Injili yote: Mungu anatoa bila kulipwa. Bonhoeffer, mwanateolojia wa Kilutheri, alisema Mungu anaona kazi yake na anaipenda — na jicho lake linaihifadhi hadi leo.

Andiko hili na Kristo

Andiko hili linamwelekeza Kristo kwa njia ya MFANO. Mungu alisema Neno, na nuru ikaangaza gizani. Agano Jipya linatuambia Neno hilo ni nani: 'Vyote vilifanyika kwa huyu' (Yohana 1:3). Neno lililoumba ulimwengu ni Mwana wa Mungu mwenyewe. Na kuna zaidi. Mungu aliyeumba kutoka utupu ndiye Mungu aliyemfufua Yesu kutoka kaburini. Kaburi lilikuwa tupu na giza — kama dunia kabla ya uumbaji. Kisha Mungu akasema, na uzima ukawa. Uumbaji kutoka utupu ni picha ya ufufuo, na picha ya maisha mapya anayotupa katika Kristo. Yule aliyesema 'Iwe nuru' anaangaza nuru yake mioyoni mwetu leo.

Maisha ya kila siku

Katika maisha yangu

Kwa sababu Mungu alikupa maisha bure, kabla hujastahili chochote, unaweza kuamka kesho asubuhi bila hofu. Huhitaji kuogopa kwamba ulimwengu unaendeshwa na nguvu za giza, wala mizimu, wala bahati. Ulimwengu huu ni wa Baba yako. Unapoteka maji, unapopanda shambani, unapopokea pesa za simu kutoka kwa ndugu — kumbuka: kila kitu ni zawadi kutoka mkononi mwa Muumba mwema. Shukrani inachukua nafasi ya hofu.

Nyumbani

Kwa sababu Mungu aliona kazi yake na kusema 'ni chema sana', familia zetu zinaweza kujifunza kuona wema wake kila siku. Wakati wa chakula cha jioni, au wakati wa chai, mwambie mtoto: 'Nani aliumba jua hili? Nani aliumba mahindi haya?' Fundisheni watoto kwamba dunia si ya kuogopwa wala si ya kuharibiwa — ni zawadi ya Mungu. Nyumba inayoshukuru ni nyumba inayopumzika.

Kanisani

Kwa sababu ulimwengu ni kazi njema ya Mungu, sisi kama usharika tunaitwa kuwa walinzi wake, si waharibifu wake. Tanzania yetu imejaa uzuri wa uumbaji — milima, mito, mashamba, bahari. Lakini tunaona pia miti inakatwa bila kufikiria kesho — wala kupanda mingine — na maji yanachafuliwa. Usharika unaweza kupanda miti, kutunza chemchemi ya maji ya kijiji, na kufundisha vijana kwamba kutunza ardhi ni sehemu ya ibada. Na kwaya zetu zinapoimba juu ya Muumba, zinajiunga na mbingu zinazotangaza utukufu wake.

Sala

Baba yetu wa mbinguni, wewe uliumba mbingu na nchi kwa Neno lako. Tunakushukuru kwa kila pumzi unayotupa. Tunakushukuru kwa jua la asubuhi, kwa mvua inayolainisha mashamba, kwa watoto wetu na kwa chakula cha leo. Hatukustahili chochote, lakini ulitupa yote bure. Tusamehe pale tulipoharibu zawadi zako — miti tuliyokata bila sababu, maji tuliyochafua, na mioyo yetu iliyosahau kushukuru. Tufundishe kuona wema wako katika kila kitu ulichokiumba. Na utuweke karibu na Yesu, Neno lako lililo hai. Amina.

Maneno ya Kukumbuka

Mungu akaona kila kitu alichokifanya, na tazama, ni chema sana. (Mwanzo 1:31)

Swali la kutafakari

Mungu alikupa maisha, pumzi, na dunia hii nzuri kabla hujafanya jambo lolote jema. Je, jambo hili linabadilishaje jinsi unavyomwona Mungu — na jinsi unavyoiona kesho yako?

© Waandishi na EFS. Haki zote zimehifadhiwa. Somo linaonyeshwa hapa ili usome kabla hujaamua; haliruhusiwi kunakiliwa au kusambazwa.